Aleksander Szafrański
Controller Finansowy Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury

W przypadku każdego środowiska biznesowego można zaobserwować wspólną, niezaprzeczalną
i nadrzędną cechę – chęć osiągnięcia zysku lub zwrotu z zaangażowanego kapitału. Natomiast nie dla wszystkich kręgów biznesowych pojęcia „zysk” i „kapitał” oznaczają to samo. Dla jednych miernikiem rezultatu pracy będzie ekwiwalent w postaci pieniądza, a dla drugich w postaci osiągnięcia celu niematerialnego, wyższej idei. Przedsięwzięcia teatralne charakteryzują się kompilacją tych dwóch wymiarów lub tylko jednym z nich. Wielokrotnie można spotykać się z oburzeniem wywołanym przez zestawienie słów „biznes” i „sztuka”. Oczywiście nie chodzi tu o samą nomenklaturę, ale o istotę dobra, jakim jest kultura, dla której komercjalizacja jest zaprzeczeniem. Dobre określenie kapitału, zysku i celu może okazać się właściwym kierunkiem w zrozumieniu, na czym polega biznes w kulturze.

Wdrażając controlling w teatrze zdałem sobie sprawę z tego, że w zasadzie teatry jako instytucje można
podzielić na trzy rodzaje:
1. Teatr publiczny powoływany i zarządzany przez organy państwowe, a także finansowany ze środków publicznych. Jego celem jest realizacja powszechnego dostępu do kultury, podtrzymywanie dziedzictwa narodowego, szeroko rozumiany rozwój sztuki teatralnej.
2. Teatr prywatny zakładany i zarządzany przez przedsiębiorcę i finansowany przez kapitał własny lub obcy. Jego celem jest maksymalizacja zysków poprzez sprzedaż produktów w postaci spektakli teatralnych. Oferta kulturalna i cena biletów wstępu na spektakle są regulowane przez wolny rynek.
3. Teatr organizacji pozarządowej powoływany i zarządzany przez fundację lub stowarzyszenie. Źródłami
finansowania takiego teatru mogą być własne środki, dotacje, darowizny lub składki. Organizacje pozarządowe, które decydują się na prowadzenie teatru, kierują się podobnymi celami co teatry publiczne, w ten sposób wyręczając aparat państwowy z konstytucyjnych zadań w sektorze kultury. Osiągane zyski z działalności teatralnej stanowią środek do realizacji celów statutowych. Nie stanowią dochodów dla założycieli, tak jak to ma miejsce w przypadku teatrów prywatnych, gdzie zysk może stanowić dywidendę dla udziałowca.

W każdym biznesie, także w teatrze, wymiar finansowy odgrywa istotną rolę. W teatrze prywatnym będzie celem, natomiast w publicznym i non profit – środkiem do realizacji celu. Dlatego uważam, że połączenie biznesu i kultury jest możliwe. Tak po prostu jest, czy się z tym zgadzamy, czy mamy odmienne zdanie.

Pełna treść artykułu została opublikowana w numerze 5/2016 magazynu Controlling i Zarządzanie…

Zajrzyj również do naszego Archiwum. Znajdziesz w nim pełen spis treści numeru 5/2016.