Michał Chalastra
niezależny konsultant i wdrożeniowiec w Nord Controlling Gdynia,
wykładowca controllingu na Uniwersytecie Gdańskim

W celu likwidacji wad tradycyjnego rachunku kosztów należy opracować odpowiednie metody rozliczeń kosztów pośrednich. Warto jednak zaznaczyć, że nie istnieje idealna metoda podziału kosztów pośrednich. W tym zakresie obowiązują stosowne wytyczne. Wynikają one z koncepcji jasnego i rzetelnego obrazu oraz dobrych praktyk rachunkowości.

Podział na koszty zmienne i stałe

W pierwszej kolejności zbiorcze pozycje kosztów pośrednich, takich jak koszty wydziałowe, powinny zostać podzielone na kategorie kosztów zmiennych i stałych. W rachunkowości zarządczej celem takiego działania jest
wyznaczenie kosztów zmiennych. Informacja ta może być wykorzystywana w takich celach, jak:
❙❙ ustalenie progów rentowności,
❙❙ zastosowanie właściwych metod alokacji kosztów,
❙❙ identyfikacja zakresów odpowiedzialności,
❙❙ elastyczne budżetowanie.

W tym miejscu warto wspomnieć, że koszty zmienne względem rozmiaru produkcji nie powstają tylko w zakresie
kosztów wytworzenia. Mogą również występować w obszarze kosztów sprzedaży. Separacja kosztów zmiennych i stałych na poziomie kosztów wytworzenia podyktowana jest również innymi sposobami ich rozliczania. W tym zakresie można tu wyznaczyć następujące pozycje kosztów:
❙❙ koszty zmienne bezpośrednie,
❙❙ koszty zmienne wydziałowe (pośrednie),
❙❙ koszty stałe wydziałowe (pośrednie).

Koszty zmienne bezpośrednie odnoszone są na obiekt kalkulacji wprost z dokumentów księgowych. Powinny charakteryzować się zatem dużą wiarygodnością. W tym miejscu warto wspomnieć, że koszty bezpośrednie danego produktu nie zawsze są zaliczane do kategorii kosztów zmiennych. Mogą one obejmować również koszty stałe. Przykładem takiego kosztu jest atest dla konkretnego wyrobu. Jest to koszt, jaki można przypisać do pojedynczego produktu, ale ma on charakter kosztu stałego. Koszty zmienne wydziałowe stanowią kategorię kosztów pośrednich. Podlegają zatem alokacji na obiekty kalkulacji. W tym przypadku całość tych kosztów jest rozliczona na obiekty kalkulacji takie jak produkty. Nie identyfikuje się tu kategorii kosztów niewykorzystanej zdolności produkcyjnej. Koszty wydziałowe stałe podlegają rozliczeniu według reguły normalnej zdolności produkcyjnej. W tym przypadku tylko część z nich obciąży obiekty kalkulacji. Część z nich może zostać uznana ze koszty niewykorzystanej zdolności produkcyjnej. Koszty wydziałowe zmienne i stałe są zatem rozliczane innymi algorytmami. Z tego też względu dobrą praktyką jest rejestrowanie ich na dwóch odrębnych kontach księgowych.

Pełna treść artykułu została opublikowana w numerze 2/2019 magazynu Controlling i Zarządzanie…

Zajrzyj również do naszego Archiwum. Znajdziesz w nim pełen spis treści numeru 2/2019.