Karol Sikora
Controller z kilkunastoletnim doświadczeniem Lider ICV Warszawa

Najważniejszym zadaniem stojącym przed przedsiębiorstwami i osobami nimi kierującymi jest właściwe wykorzystanie zasobów finansowych, rzeczowych, ludzkich i innych. W trakcie dążenia do osiągnięciu tego celu podstawowego znaczenia nabiera prawidłowe i efektywne spożytkowanie posiadanych informacji. Właściwe dane i informacje są bowiem jednym z kluczowych czynników decydujących o osiągnięciu (lub nie) założonych celów. Rachunek kosztów jako element rachunkowości finansowej i zarządczej to jeden z filarów wiarygodnej informacji. Jednocześnie główny cel prawidłowo skonstruowanego i prowadzonego rachunku kosztów pokrywa się z podstawowym celem większości przedsiębiorstw, czyli maksymalizacją zysków właścicieli. Maksymalizacja możliwa jest m.in. dzięki ograniczaniu ponoszonych kosztów zarówno poprzez podnoszenie skuteczności realizowanych procesów gospodarczych, jak i zwiększanie efektywności wykorzystania zasobów. Oba te działania powinny być wspierane przez szczegółowe i wiarygodne informacje pochodzące właśnie z rachunku kosztów.

W tym artykule skupimy się na zaprezentowaniu konstrukcji oraz sposobu wykorzystania rachunku kosztów działań w przykładowym przedsiębiorstwie. Jego główną działalnością są usługi, a ponadto występuje także handel (zarówno własnymi, jak i powierzonymi) materiałami i towarami.

Model ABC – definicje i geneza

Podstawowymi pojęciami stosowanymi w rachunku kosztów działań są:
❙❙ zasoby, tj. majątek przedsiębiorstwa (zarówno w formie materialnej, jak i niematerialnej) generujący koszty w trakcie wykorzystywania lub zużywania podczas wykonywania działań,
❙❙ działanie, tj. homogeniczny, zdefiniowany i powtarzalny zestaw operacji lub czynności wykonywanych w celu realizacji określonej funkcji gospodarczej. Realizacja działań pociąga za sobą wykorzystanie lub zużycie zasobów,
❙❙ proces, tj. zbiór następujących po sobie działań mających na celu przetworzenie zużywanych zasobów w docelowe obiekty kosztowe,
❙❙ obiekt kosztowy – finalny (docelowy) obiekt agregujący koszty. Najczęściej obiektem kosztowym są sprzedawane produkty/usługi lub klienci, w zależności od struktury modelu ABC w danym przedsiębiorstwie,
❙❙ nośnik kosztów, tj. klucz rozliczeniowy łączący poszczególne (następujące po sobie) elementy w rachunku kosztów działań. Mogą wystąpić nośniki kosztów zasobów bądź działań.

Rachunek kosztów działań został wprowadzony w analizowanej firmie 6 lat temu jako dający możliwość dokładnego i rzetelnego podziału kosztów na usługi obowiązkowe oraz komercyjne. Dodatkowym argumentem za wprowadzeniem tego narzędzia była praktyka stosowana przez podobne
przedsiębiorstwa w tzw. krajach starej Unii.

Wprowadzenie modelu ABC (formalna nazwa użytkowanego rachunku kosztów) zostało poprzedzone pracami koncepcyjnymi polegającymi na dogłębnym przeanalizowaniu przedsiębiorstwa, występujących wzajemnych powiązań oraz przede wszystkim procesów. Wdrożone w 2012 r. rozwiązania pozostają w większości aktualne także w 2018 r. W trakcie bieżącego użytkowania dokonywana jest weryfikacja prawidłowości i aktualności przyjętych i wdrożonych rozwiązań, a corocznie dokonywana jest głębsza analiza. Rachunek kosztów w omawianym przedsiębiorstwie – ze względu na skalę świadczonych usług oraz dynamiczne zmiany procesowe – wymaga ciągłego sprawdzania aktualności przyjętych rozwiązań.

Pełna treść artykułu została opublikowana w numerze 1/2019 magazynu Controlling i Zarządzanie…

Zajrzyj również do naszego Archiwum. Znajdziesz w nim pełen spis treści numeru 1/2019.