Michał Chalastra
Nord Controlling Gdynia – niezależny konsultant i wdrożeniowiec,
wykładowca controllingu na Uniwersytecie Gdańskim

Tradycyjny formularz rachunku zysków i strat tworzony zgodnie z regułami rachunkowości finansowej ma istotne ograniczenia informacyjne z punktu widzenia potrzeb rachunkowości zarządczej. Do najważniejszych z nich należą:
1) syntetyczna forma prezentacji danych łącznych o wszystkich prowadzonych działalnościach,
2) brak identyfikacji zakresów odpowiedzialności za wyniki,
3) brak prognostyczności,
4) brak wielowariantowości.
W tej części cyklu artykułów na temat wielowymiarowego i wielopoziomowego rachunku marżowego kolejno wszystkie je omówimy.

Wady tradycyjnego rachunku zysków i strat wykonanego według standardów rachunkowości finansowej

Największym mankamentem omawianego rachunku jest prezentacja danych łącznych na temat efektów prowadzonej działalności. Zarówno przychody, jak i wynikające z nich koszty oraz uzyskane wyniki finansowe
są zaprezentowane w formie sumarycznych danych dla całej jednostki. Problem ten występuje również w sprawozdaniu tworzonym według segmentów operacyjnych. Ten standard raportowania identyfikuje bowiem odrębne dane tylko dla obszarów o różnym znaczeniu strategicznym. Taka forma prezentacji informacji nie pozwala zatem na określenie rentowności poszczególnych rodzajów działalności. Nie umożliwia ona ustalenia rentowności poszczególnych produktów, regionów czy innych istotnych zakresów działalności jednostki. Takie dane sumaryczne nie pozwalają ponadto na identyfikację istotnego dla potrzeb rachunkowości zarządczej zakresu odpowiedzialności za wyniki. Dane łączne dotyczą bowiem wszystkich osób zarządzających.

Kolejnym mankamentem tego sposobu raportowania jest brak prognostyczności informacji. Prognostyczność
w rachunkowości polega na możliwości prognozowania wyników przyszłych. Na podstawie danych przeszłych oraz prognoz powinna istnieć możliwość szacowania przyszłych wyników jednostki. W przypadku prognozy wzrostu sprzedaży jednego produktu czy rozwoju konkretnego rynku lub zmiany cen istotnego kosztu utrudnione, a w wielu przypadkach niemożliwe, jest przewidywanie przyszłych rezultatów.

Brak wielowariantowości objawia się niemożnością szacowania wyników przy różnych założeniach decyzyjnych,
takich jak zmiany:
1) kosztów istotnego surowca,
2) norm zużycia surowców,
3) ilości wytwarzanych produktów,
4) cen sprzedawanych produktów.

Ze względu na te czynniki raport rachunku zysków i strat tworzony według reguł sprawozdawczości finansowej powinien ulec modyfikacji w celu realizacji dzisiejszych potrzeb rachunkowości zarządczej. Zadanie to należy wykonać zgodnie z zasadami tworzenia wielowymiarowych i wielopoziomowych rachunków marżowych. Należy zatem opracować dodatkowy raport prezentujący informację zgodnie z wymogami rachunkowości zarządczej. Spowoduje to jednak istnienie w przedsiębiorstwie dwóch różnych raportów. Stan ten należy uznać za normalny. Każdy raport ma bowiem inne zadania informacyjne. Pierwszy ujawnia dane syntetyczne dotyczące całej jednostki. W przypadku zapotrzebowania na bardziej precyzyjne informacje należy skorzystać z drugiego raportu. Koniecznie należy jednak ustalić zasady porównywalności danych między tymi dwoma rodzajami sprawozdań. Dobrym rozwiązaniem jest sytuacja, w której istnieje łatwe i bezpośrednie porównywanie pojedynczych informacji pomiędzy tymi sprawozdaniami. W raportach wielomarżowych informacje są jednak bardziej
uszczegółowione. Z tego powodu informacje syntetyczne w sprawozdaniu zarządczym powinny być porównywalne z pozycjami rachunku zysków i strat.

Pełna treść artykułu została opublikowana w numerze 1/2018 magazynu Controlling i Zarządzanie…

Zajrzyj również do naszego Archiwum. Znajdziesz w nim pełen spis treści numeru 1/2018.